Nhiều người biết rằng dùng màu dịu mát thì giảm được cảm giác nóng, điều này đúng nhưng chưa đủ, vì đôi lúc những màu sáng nhẹ nhàng nhưng khi ánh sáng hắt vào phản chiếu lại thì có thể gây cảm giác chói chang hơn. Mỗi hướng khí hậu và hướng tiếp cận công trình đều có những đặc tính khác nhau, dẫn đến màu sắc cần lựa chọn sao cho tương ứng. Những hướng nắng gắt (như tây nam, tây) thường cần giảm bớt độ chói cũng như độ hút nhiệt, nên cần dùng những màu nhạt và phối hợp có chuyển tiếp trên bề mặt nhám, tránh phản quang ảnh hưởng đến chung quanh (hình 1). Trong khi đó những hướng ánh sáng yếu hơn hoặc thời gian bề mặt nhận sáng không nhiều trong ngày (như hướng bắc, đông bắc) thì nên dùng những màu tươi sáng và phối hợp màu theo kiểu tương phản. Những hướng đón ánh sáng mạnh với góc chiếu sáng cao (như đông nam, nam) thì có thể dùng màu sắc đa dạng hơn có kết hợp các thủ pháp che chắn. Có thể thấy những màu mang tính truyền thống như đỏ bã trầu, vàng đất, xanh rêu…tuy khá đậm đà nhưng lại rất dịu mà nhà cửa ở Hà Nội, Hội An đều quen dùng xưa nay.

Đỏ, hồng, cam và các màu lân cận gọi chung là màu nóng vốn hiện thân của hành Hỏa. Khi giảm độ tươi sáng và độ chói, tính hỏa cũng được giảm bớt và những màu này có thể mang thêm thuộc tính của Thổ (hành được Hỏa tương sinh, hành trung dung nên bình hòa, dịu mà không lạnh như Kim hay Thủy, tươi mà không nóng như Hỏa, Mộc). Màu Thổ còn là những màu của vật liệu tự nhiên như màu gạch trần, sỏi đá (hình 2).  Muốn tạo hiệu quả giảm nóng thì màu phải tương ứng với không gian. Bếp là nơi "bốc hỏa" nhất trong nhà, vì vậy màu chủ đạo của bếp nên là những màu trung hòa nhưng cần tươi để đem lại hứng khởi cho công việc bếp núc và tránh làm biến đổi bề mặt thực phẩm (những màu có ánh xanh hay tím thường gây ra điều này). Sau bếp là phòng thờ thường đặt trên tầng cao khá nóng và diện tích cũng không nhiều. Ngoài màu của bản thân vật liệu làm bàn thờ (thường là Mộc) có thể thêm màu cân bằng như màu đen (Thủy) để giảm Hỏa và tăng tính thâm u, màu vàng (Thổ) để tạo sự cân bằng. Màu trắng (có sắc xám) gần đây thường được ưa dùng vì nhẹ nhõm và tinh khiết, biểu hiện sự thiền tịnh, là màu chủ đạo cho nhiều không gian sinh hoạt trong nhà như phòng làm việc (Kim) và nơi tiếp khách, sinh hoạt gia đình (thuộc Thổ).

Đặc trưng Ngũ hành của phòng ngủ thuộc Mộc, mang tính nuôi dưỡng, chở che, vì thế màu phòng ngủ có thể là màu của vật liệu gỗ với cảm giác bình yên và gần gũi thiên nhiên. Nhưng mặt khác màu gỗ cũng sinh Hỏa nhiều, dễ thấy nóng bức và ngột ngạt, hợp với xứ lạnh hơn là ở xứ nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam ta. Với những không gian có nắng gắt chiếu vào thì có thể bớt màu ấm mà thêm màu lạnh như xanh ngọc, trắng xanh để tăng tính thư giãn (hình 3). Những màu xanh biển, xanh lá cây, và các màu liên quan được phối ra từ 2 màu này thuộc hệ hành Thủy và Mộc,  hợp cho việc làm mát phòng ngủ và phòng vệ sinh nhất.

KTS Hà Anh Tuấn